Tuổi 50 và nguy cơ đột quỵ mùa lạnh Làm sao để phòng tránh

 

 'Xây xẩm chóng mặt, tê yếu tay chân' là lời kêu cứu của mạch máu não khi chịu đả thương tứ phía từ thời tiết lạnh đến lão hóa tuổi 50.

Lời kêu cứu khẩn thiết của mạch máu não ở tuổi 50+

Giới chuyên gia xếp thời tiết lạnh vào nhóm "sát thương cao" gây đột quỵ tuổi 50. Tạp chí Dịch tễ học châu Âu báo cáo, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng tới 30% vào mùa lạnh. Lý do là bởi, nhiệt độ xuống thấp sẽ kéo theo chuỗi 5 xáo trộn trong hệ mạch máu, gồm: Co mạch máu não đột ngột khiến huyết áp tăng vọt; Tăng nội tiết tố catecholamine làm co mạch ngoại biên; Tăng tiểu cầu, hồng cầu và độ nhớt máu; Tăng vón cục máu đông; Giảm enzyme plasmin tiêu hủy huyết khối.

Bản thân mạch máu não tuổi 50 vốn đã mong manh dễ vỡ, nay chịu thêm hàng loạt cú đả thương liên tiếp từ thời tiết lạnh sẽ quá sức chịu đựng mà tắc nghẽn, xuất huyết. Khi đó, cơ thể buộc phải phát ra tín hiệu kêu cứu trước khi nguy cấp, mà điển hình "xây xẩm chóng mặt, tê yếu tay chân".

Theo tạp chí Dịch tễ châu Âu, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng tới 30% vào mùa lạnh.

2 dấu hiệu này cảnh báo có cục máu đông đang làm tắc nghẽn mạch máu đến não, mắt và tay chân. Sau 24h đến vài ngày, thậm chí vài tháng, các tổn thương chồng chéo và tích tụ nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến đột quỵ.

Xây xẩm chóng mặt, tê yếu tay chân là dấu hiệu cảnh báo cơ thể có cục máu đông.

Theo Ts.Bs Vũ Trí Thanh - Phó Trưởng cơ sở 2 (Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM), đột quỵ mùa lạnh dễ ập đến nhất vào lúc 4-5h sáng. Người 50 tuổi bước ra khỏi chăn ấm dễ bị nhiễm lạnh, cơ thể "sốc" không kịp thích nghi. Sau đó vài phút đi vệ sinh lại thêm một lần mất nhiệt nữa, cơ thể lạnh hơn khiến mạch co, huyết áp tăng, đột quỵ ngã sõng soài mà không ai hay biết.

'6 Nên - 6 Tránh' phòng đột quỵ mùa lạnh tuổi 50

Cơ thể tuổi 50 giống như hồi chuông báo thức, chỉ cần trời trở lạnh thì cả hệ xương khớp lẫn tim mạch đều biểu tình. Xương khớp đau có thể xoa bóp, song nếu mạch máu não phát đi lời kêu cứu "xây xẩm chóng mặt, tê yếu tay chân" thì nhất định nên đến bệnh viện thăm khám ngay.

Tuổi 50 cũng đừng đợi mạch máu não lên tiếng kêu cứu mới quan tâm! Tuyệt đối đừng chủ quan với thời tiết lạnh, bởi người xưa đã có nhiều câu tục ngữ nhắc nhở: "Đông chết se, hè chết lụt", "Đầu năm sương muối, cuối năm gió bấc, "Rét tháng ba, bà già chết cóng"...

Bác sĩ Thanh lưu ý nhỏ, ban đêm hoặc buổi sáng tỉnh giấc, nên nằm lại trên giường, vận động nhẹ nhàng 3-5 phút để cơ thể dần thích nghi, rồi mới ra khỏi chăn và bước xuống giường. Đi vệ sinh xong, nên uống ngay 200ml nước ấm để làm loãng dòng máu đã cô đặc cả đêm.

Bên cạnh đó, cần ghi nhớ thói quen "6 Nên - 6 Tránh" trong mùa lạnh. Làm được tất cả điều này, có thể phòng ngừa đến 90% nguy cơ đột quỵ mùa lạnh ở tuổi 50.

Tuổi 50 có thể sử dụng thêm các sản phẩm phòng đột quỵ, song cần ưu tiên chọn sản phẩm có cơ sở khoa học, chất lượng quốc tế.

Bí quyết Đông y độc đáo Thực hành Tứ tiêu để làm khỏe cơ thể, trẻ hóa, kéo dài tuổi thọ

 

Cách chăm sóc sức khỏe quan trọng nhất là cần thực hành đều đặn hàng ngày. Bí quyết chăm sóc các cơ quan bên trong thông qua "tứ tiêu" của Đông y giúp bạn trẻ lâu, trường thọ.

Trong kho tàng dưỡng sinh Đông y Trung Hoa từ cổ chí kim có rất nhiều bí quyết giúp con người trở nên khỏe mạnh và sống thọ. Qua nhiều thế hệ danh y, những kinh nghiệm này được lưu truyền và phổ biến ngày càng rộng rãi, được người dân vô cùng tin tưởng, áp dụng.

Một trong những bí quyết dưỡng sinh mà chúng ta cùng nhau khám phá trong bài viết này chính là thực hành "Tứ tiêu" để cải thiện chức năng nội tạng và kéo dài tuổi thọ.

Trước hết, chúng ta cùng tìm hiểu khái niệm "Tứ tiêu". Tứ nghĩa là 4, tiêu nghĩa là bộ phận "ngọn", "chóp", "đầu" của cơ thể, kết nối với các cơ quan bên trong.

 Đông y quan niệm rằng cơ thể con người có "tứ tiêu". Chóp/đầu của gân chính là các đầu ngón tay và ngón chân. Đầu của thịt chính là lưỡi. Đầu của xương là răng. Đầu của huyết là tóc.

"Tứ tiêu" hay 4 đầu/chóp này là một phong vũ biểu của sức khỏe con người, và về cơ bản chúng có thể phản ánh sức khỏe con người.

Chúng ta rất dễ hình dung, khi lớn lên và già đi, người cao tuổi thường bị yếu tay chân, chán ăn, răng lung lay dần dần bị rụng, tóc sẽ bị xơ, rối, khô và bạc trắng, đây là những biểu hiện của sự suy giảm ở tứ tiêu.

Vì "tứ tiêu" có quan hệ mật thiết với tạng phủ nên việc tăng cường 4 bộ phận chóp này có thể cải thiện chức năng của các cơ quan nội tạng, kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Dựa vào triết lý dưỡng sinh này của Đông y, các danh y xưa đã tìm ra phương pháp chăm sóc các cơ quan nội tạng dựa vào việc chăm sóc cái "đầu" của chúng nhờ kết nối với các cơ quan bên ngoài như đã định nghĩa ở trên. Các bộ phận "tứ tiêu" này càng khỏe bao nhiêu thì nội tạng của chúng ta càng mạnh mẽ bấy nhiêu.

Chúng ta cùng tham khảo cách thực hành này và khuyến khích mọi người nên thử áp dụng vào cuộc sống để cơ thể nhận về những lợi ích tương ứng.

1. Cách làm cho gân thư giãn: Viết nhiều hơn, xoa bóp ngón tay chân và đi bộ nhiều hơn

Tứ tiêu thứ nhất là ngón tay/chân đại diện cho gân

Bàn tay và bàn chân là nơi giao thoa của các kinh mạch của toàn bộ cơ thể, mọi người nên chăm sóc chúng càng đều đặn càng tốt.

Đặc biệt, khi bạn bước vào một độ tuổi nhất định, chơi bóng, tập thể dục, viết nhiều, xoa tay, vận động bàn tay, ngón tay, bàn chân, ngón chân, có thể làm tăng độ nhạy của bàn tay và sự kết nối giữa bàn tay và não bộ, từ đó mang lại hiệu quả lớn trong việc làm chậm quá trình lão hóa.

Con người hiện đại dựa vào bàn phím hoặc điện thoại di động để viết, từ đó mà hậu quả nhãn tiền là bàn tay của họ ngày càng trở nên không linh hoạt, thường quên sử dụng bút, bàn tay trở nên thô vụng hơn trong mọi hoạt động.

Vì vậy các chuyên gia khuyên bạn nên viết càng nhiều càng tốt và gõ ít hơn nếu có thể.

Ngoài ra, đi bộ thường xuyên hơn, day ấn huyệt lòng bàn chân khi rảnh rỗi, ngâm chân bằng nước ấm trước khi đi ngủ đều là những cách tốt để đẩy lùi sự lão hóa của bàn chân, bàn tay và các đầu của gân.

2. Cách làm cho khỏe xương – Gõ răng vào buổi sáng và tối

Tứ tiêu thứ 2 là Răng đại diện cho xương

Gõ răng hay nhai hàm không (cho hàm răng chạm vào nhau) là một trong những bài tập nổi tiếng để tăng cường sức khỏe của hàm răng, nhờ đó mà làm khỏe khung xương của bạn.

Ngoài ra, để làm cho xương chắc khỏe, bạn nên ăn nhiều thực phẩm chứa canxi như cá, tôm, sữa, thịt bò,… để giúp ngăn ngừa tình trạng rụng răng.

Khi con người lớn lên và già đi, thận khí dần dần suy giảm. Thận chính là chủ của xương cũng dần suy giảm, răng sẽ bị tổn thương và yếu đi, rụng mất.

Để bảo vệ răng miệng, các chuyên gia khuyên bạn nên thực hiện các bài tập gõ nhẹ răng thường xuyên, tức là thực hiện đều đặn sau khi thức dậy và trước khi đi ngủ (ngay sau khi đánh răng), hãy nhẹ nhàng gõ nhẹ các răng trên và dưới bằng cách giống như bạn giả nhai, răng hàm trên và hàm dưới chạm vào nhau, tạo ra tiếng kêu.

Sau đó, rửa sạch tay và dùng ngón trỏ ấn vào các cơ trên và dưới nướu trong vòng 5-10 phút mỗi lần.

Đồng thời, gõ răng vào buổi sáng và buổi tối có thể thúc đẩy tuần hoàn máu vùng mặt, tăng cường cung cấp máu lên não, giảm nếp nhăn, trì hoãn quá trình lão hóa.

3. Luyện cho cơ bắp/thịt khỏe: Thực hành giao tiếp nhiều hơn và đọc nhiều hơn

Tứ tiêu thứ 3 là lưỡi đại diện cho cơ bắp/thịt trên cơ thể

Đọc to và giao tiếp với người khác sẽ giúp rèn luyện lưỡi của bạn và cải thiện tính linh hoạt của não bộ.

Theo tuổi tác, các vị giác trên lưỡi sẽ bị thoái hóa dần nên một số người cao tuổi sẽ cảm thấy vị giác hoạt động kém hiệu quả, không cảm nhận được vị của món ăn, gây ra chán ăn.

Nếu quan sát kỹ những người già xung quanh mình, bạn sẽ thấy người ta bắt đầu ít nói hơn khi về già, nguyên nhân cũng là do "tứ tiêu" ở lưỡi thoái hóa.

Vì vậy, các chuyên gia khuyên rằng nếu bạn muốn rèn luyện "đầu lưỡi" của mình, bạn có thể chọn giải pháp thường xuyên thực hành đọc to và giao tiếp với người khác, đặc biệt nên làm điều này khi còn khỏe. Thực hành thường xuyên sẽ giúp bạn rèn luyện lưỡi và cải thiện sự linh hoạt của não bộ, tư duy tốt hơn, giảm lão hóa não.

4. Dưỡng huyết từ đầu: Chải tóc thường xuyên bằng ngón tay

Tứ tiêu thứ 4 là tóc, đại diện cho máu/huyết

Dùng ngón tay chải tóc có lợi cho mạch máu không bị tắc nghẽn, tăng cường cung cấp chất dinh dưỡng cho tế bào não và làm chậm quá trình lão hóa não.

Cách thực hành

Buổi sáng ngủ dậy, lòng bàn tay úp vào mặt, năm ngón tay xòe ra như vuốt hổ, bắt đầu từ chân tóc trán, dùng các đầu ngón tay chải từ từ ra sau đầu, lặp lại động tác này từ 3 đến 5 lần.

Khi chải, bạn có thể dùng đầu ngón tay ấn nhẹ vào da đầu nhưng không nên dùng lực quá mạnh, chỉ cần ấn nhẹ vào đầu.

Một số người tóc mỏng, tóc kém bóng mượt thì nên uống một số vị thuốc hoặc thức ăn bổ huyết như táo tàu, long nhãn, vừng đen,… có tác dụng bổ khí huyết, giúp tóc bóng mượt.

Khi bạn có mái tóc khỏe mạnh, cũng là tiêu chí đánh giá cơ thể của bạn khỏe mạnh. Hãy thường xuyên chăm sóc vùng đầu của mình, để trí não khỏe, minh mẫn, linh hoạt, đầy lùi lão hóa.

Loại củ giá vài chục 1kg ở Việt Nam không ngờ chính là "vũ khí" sống thọ của người Nhật, chống 3 loại ung thư, dùng làm thuốc trị bệnh nào cũng tốt

Ở Việt Nam, có một loại củ giá chỉ vài chục ngàn 1kg nhưng lại được mệnh danh là "nhân sâm trắng" đó chính là củ cải.

Loại củ "rẻ bèo" nhưng lại chính là bí quyết sống thọ của người dân Nhật Bản

Nhắc đến củ cải, nhiều người sẽ nghĩ đến các món ăn quen thuộc như củ cải kho thịt, muối dưa, hầm thịt bò... Nhưng có lẽ nhiều người không biết rằng, củ cải có thể sử dụng để phòng chống bệnh tật rất tốt.

Củ cải có thể sử dụng để phòng chống bệnh tật rất tốt

Ở Nhật Bản - quốc gia có tuổi thọ trung bình lớn nhất thế giới, củ cải là một món ăn rất quen thuộc và gần như xuất hiện trong mỗi bữa ăn. Người Nhật thường làm củ cải trắng muối, hoặc cắt ra cho vào súp, salad, cà ri, cơm. Củ cải trắng cũng được người dân nước này được nạo ra ăn kèm với cá sống.

Có thể nói, củ cải gắn liền với đời sống của người Nhật và được tin dùng như một bí quyết ăn uống đơn giản nhưng có thể kéo dài tuổi thọ. Lý do khiến người Nhật yêu thích củ cải là bởi món ăn này lành mạnh, có thể chống ung thư, tăng cường miễn dịch, giảm viêm, cải thiện tiêu hóa, và hỗ trợ hô hấp.

Món sashimi của người Nhật luôn ăn kèm với củ cải trắng thái sợi

Theo nghiên cứu của Y học hiện đại, củ cải dù ăn theo cách nào cũng rất tốt cho sức khỏe. Đặc biệt, chúng có một nguồn chất chống oxy hóa dồi dào như vitamin C và anthocyanin, giàu lycopen có tác dụng hỗ trợ phòng chống 3 loại ung thư thường gặp đó là: Ung thư ruột kết, ung thư dạ dày và ung thư thận.

Củ cải - bài thuốc quý của Đông y, dùng trị bệnh gì cũng tốt

Không chỉ với người Nhật Bản mà ngay ở Việt Nam, củ cải cũng được Đông Y coi là một loại nguyên liệu quý. Trong Đông Y, củ cải trắng có vị ngọt, hơi cay, đắng, tính bình, không độc, có tác dụng chữa ho, long đờm, lợi tiểu kích thích tiêu hoá và đặc biệt rất tốt để trị các căn bệnh mà cơ thể dễ mắc vào mùa lạnh.

Theo lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng (Viện hàn lâm KH&CN Việt Nam, Hội Đông y Hà Nội), trong những ngày thời tiết chuyển mùa, trở lạnh các bà nội trợ có thể sử dụng củ cải để chế thành các món ăn/bài thuốc sau đây.

1. Điều trị khản tiếng, mất tiếng

Nếu bị khản tiếng hoặc mất tiếng, bạn có thể dùng củ cải trắng ép lấy nước, trộn cũng mật ong rồi uống trong 3-5 ngày, bệnh sẽ hết dần. Ngoài ra, bạn cũng có thể ngâm nước củ cải trắng với mật ong để trị đau họng, khàn tiếng.

2. Trị táo bón, miệng khô đắng

Cách dùng: Dùng củ cải tươi xào với tỏi ăn trong bữa cơm, ngày 2 lần. Ăn trong 3 - 5 ngày.

3. Điều trị hen suyễn

Thời tiết giao mùa thường khiến chúng ta dễ mắc bệnh hen suyễn nhất, cách để phòng và chữa bệnh đó là đưa củ cải trắng vào chế độ ăn uống hàng ngày bởi củ cải có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa, có tác dụng trong việc chữa hen suyễn. Các món ăn từ củ cải dễ chế biến trong gia đình là: Củ cải hầm thịt ba chỉ, củ cải nhồi thịt, củ cải hầm thịt gà...

4. Chữa viêm loét miệng do nhiệt

Cách dùng: Lấy củ cải tươi giã vắt lấy nước cốt ngậm rồi súc miệng nhiều lần trong ngày, tình trạng sẽ thuyên giảm dần.

5. Hỗ trợ điều trị sỏi mật

Chuẩn bị 400g củ cải trắng, 100g mật ong. Đem củ cải đi gọt vỏ, cắt từng miếng dài khoảng 6cm, tẩm mật ong rồi đem đi sấy khô. Ăn củ cải và uống cốc nước muối loãng để trị bệnh.

6. Hỗ trợ điều trị bệnh dạ dày

Thường xuyên ăn hoặc uống nước ép của củ cải. Như vậy, các hoạt chất kháng khuẩn, trị lành vết thương của củ cải trắng sẽ giúp các vết loét trong dạ dày của bạn mau chóng lành bệnh.

Lưu ý khi sử dụng củ cải

Lương y Bùi Đắc Sáng khuyến cáo:

- Không được ăn quá nhiều củ cải trong một bữa vì có thể đối mặt với nguy cơ rối loạn tiêu hóa, gây đau bụng… Đặc biệt đối với bà bầu khi ăn nhiều củ cải sẽ tăng tiểu vặt do củ cải có tính lợi tiểu.

- Không được kết hợp củ cải cùng những thực phẩm đại kỵ như: Quả lê, quả táo, quả nho, nhân sâm, cà rốt, mộc nhĩ… vì có thể khiến cơ thể mệt mỏi, suy nhược.

Cuộc đua kỳ lạ Người về nhất nhận được 1.6 tỉ đồng nhưng phần thưởng giá trị nhất lại trao cho người về cuối cùng

Cả người về nhất và người về cuối cùng đều là những người vô cùng đáng nể.

Cuộc đua chó kéo xe trượt tuyết Iditarod

Cuộc đua chó kéo xe trượt tuyết Iditarod được cho là "Cuộc đua vĩ đại cuối cùng trên hành tinh" và kể từ năm 1973 đến nay cuộc đua đã diễn ra được 39 lần.

Đặc biệt là khi được tổ chức vào mùa đông lạnh giá ở Alaska, sự kiện thi đấu này còn sưởi ấm lòng nhiệt tình của hết thảy mọi người đến tham dự nơi đây.

Tất cả người thi đấu sẽ xuất phát từ thị trấn Anchorage nằm ở phía nam Alaska, cho đến điểm đích là thị trấn nhỏ Nome ở phía tây bờ biển Bering.

Cả cuộc hành trình kéo dài gần 2000 km và diễn ra từ 10 đến 15 ngày.

Song song với khí hậu lạnh giá, cô độc, đầy thử thách và khắc nghiệt, đồng hành với mỗi tuyển thủ tham gia cuộc đua còn có sự tham gia của 16 chú chó vô cùng trung thành và bền bỉ.

Những chú chó tham gia cuộc thi.

Cả quãng đường này, các tuyển thủ phải vượt qua những dãy núi trập trùng nhấp nhô, những dòng sông băng lạnh giá, băng qua rừng cây rậm rạp như mắc cửi, đồng bằng rêu hoang vắng, hay bờ biển nổi sóng dữ dội, với nhiệt độ luôn thấp hơn 0 độ C và những cơn gió lốc quay cuồng.

Đây đều là những khảo nghiệm khắc nghiệt đối với các tuyển thủ.

Cuộc đua này mỗi năm đều thu hút gần trăm tuyển thủ cùng với đội chó của họ từ khắp nơi trên thế giới đến tham gia.

Đây là một cuộc đua khắc nghiệt và vô cùng gian nan. Chỉ cần tuyển thủ không chủ động rút khỏi cuộc đua thì dẫu tuyển thủ ấy có chạy trên nền tuyết mênh mông bao nhiêu ngày đi nữa thì cuộc đua vẫn sẽ tiếp tục diễn ra.

Tất cả các nhân viên hậu cần luôn làm việc và trạm phục vụ đều sẽ cung cấp các dịch vụ cần thiết 24/24.

Còn những khán giả nhiệt tình sẽ kiên nhẫn chờ đợi ở địa điểm đích đặt tại thị trấn Nome để nghênh đón ngôi vị quán quân, tiếp đón vị tuyển thủ cùng đội chó của họ hoàn thành xuất sắc cuộc đua.

Phần thưởng cho người giành được vị trí quán quân trong cuộc đua này là 69000 USD và một chiếc xe bán tải. Còn những thứ hạng khác sẽ không nhận được bất cứ khoản tiền thưởng nào.

Tuy nhiên, tuyển thủ hoàn thành cuộc đua cuối cùng sẽ được hưởng một món quà đặc biệt, đó là được thổi tắt ngọn đèn bão treo trên trạm đích và có quyền được sở hữu nó.

Nhà thờ Thánh Joseph của thị trấn Nome chính là điểm đích của Cuộc đua chó kéo xe trượt tuyết Iditarod này. Bắt đầu từ ngày đầu tiên thi đấu, ngọn đèn bão tượng trưng cho cuộc đua chó kéo xe sẽ được thắp sáng, và đó cũng chính là điểm đích thắng lợi.

Tràng vỗ tay dành cho người cuối cùng

Cuộc đua chó kéo xe trượt tuyết Iditarod năm 2008 diễn ra vô cùng đáng nhớ với sự cạnh tranh vô cùng kịch liệt. Cuối cùng, Lance Mackey- người đang mắc căn bệnh ung thư lại tiếp tục giành ngôi vị quán quân lần thứ hai.

Lần này, anh phải tiêu tốn thời gian 9 ngày để hoàn thành chặng đua. Theo ngay sát phía sau là hai đội chó kéo xe trượt tuyết khác lần lượt tiến vào trạm đích. Sang ngày thứ 10 và 11 vẫn có lác đác vài đội chạy về trạm đích.

Đến ngày thứ 12 thì hầu hết các đội chó kéo xe kiên trì hoàn thành chặng đua đều đã về đến trạm.

Ngay khi mọi người cho rằng trận đấu đã hoàn toàn kết thúc thì trạm phục vụ cách đó vài trăm kilomet thông báo vẫn còn một đội chó kéo xe trượt tuyết đang gian nan chạy về điểm đích.

Mỗi ngày sau đó, các khán giả vẫn trực chờ quanh Nhà thờ -Thánh Joseph để đợi đội thi cuối cùng. Lúc này, ngọn đèn treo trên trạm đích vẫn đang cháy rực sáng.

Lại một ngày rồi một ngày qua đi.

Mãi cho đến ngày thứ 15, trên nền tuyết mù mênh mông mù mịt, cuối cùng cũng xuất hiện bóng dáng của một nhóm thi đấu đang từ từ chạy tới.

Đó là đội chó kéo xe trượt tuyết cuối cùng, dù đã mệt nhoài những vẫn kiên cường chạy về điểm đích.

Người điều khiển đội chó này là một người phụ nữ 61 tuổi đến từ phía nam nước Mỹ. Đây là lần đầu tiên bà tham gia cuộc đua chó kéo xe trượt tuyết Iditarod, và bà đã phải chuẩn bị liên tiếp vài năm để tham gia cuộc thi này.

Khi bà đứng phía sau xe trượt tuyết đang từ từ chạy về điểm đích, những khán giả vây xem vẫn trực chờ mấy ngày nay rốt cuộc đã bùng nổ những tràng vỗ tay vang dội và cất những lời hoan hô nhiệt liệt.

Người thân của bà và những đồng đội đã hoàn thành cuộc đua trước đó cũng lần lượt trao cho bà những cái ôm ấm áp nồng nhiệt.

Người chủ trì sau đó dẫn bà đến trước ngọn đèn bão. Bà chăm chú nhìn ngọn lửa lập loè ấm áp ấy, đôi mắt lấp lánh ánh nước, bà nhẹ giọng nói: "Cuối cùng tôi đã hoàn thành cuộc đua, tạ ơn Chúa". Sau đó, trước sự chứng kiến của mọi người thổi tắt ngọn đèn bão.

Người chủ trì theo luật lệ trao tặng chiếc đèn bão cho bà. Lúc này bà giống như người quán quân được trao cúp vàng, hai tay nâng cao đón lấy ngọn đèn bão. Cả hiện trường bấy giờ vang lên tiếng vỗ tay hoan hô không ngớt.

Lời bình

Chỉ cần vượt qua được chính mình, mọi thử thách đều sẽ trở nên không đáng ngại.

Bài viết không lãng phí của bạn 1 giây nào khi đọc của Tiến sĩ giáo dục gửi tới cha mẹ đang có con học cấp 1 trước thềm năm học mới

 Một năm học mới lại “mấp mé” khai giảng. Mỗi năm vào thời điểm này, đều rất muốn viết một cái gì đó cho các bố mẹ có con học cấp 1, đặc biệt là nếu con đầu chuẩn bị vào lớp 1.

Đã dự giờ cả 2.000 tiết học cấp 1 ở 30+ trường, và cũng đã dõi theo tầm hơn nghìn đứa trẻ đi qua thời cấp 1 và "tiến hóa" thế nào lên cấp 2, và trực tiếp dạy vài trăm đứa cấp 1 từ các trường đình đám nhất của Hà Nội và Sài Gòn, lẫn "nghe ngóng" bao nhiêu trang mạng, đội nhóm phụ huynh, có lẽ mình đã thấy quá nhiều những điều không ổn trong cách định hướng, đồng hành và dạy con trẻ suốt thời cấp 1. (Mình không dám nói đến chuyện Nuôi, vì chưa có kinh nghiệm.)

Nếu không nói ra thì chắc được "yên ổn", không bị cà chua gạch đá, nhưng cứ phải chứng kiến cách người lớn đang "nhào nặn" tụi trẻ con hơi lệch và đôi khi phản giáo dục, nhiều lúc mình thấy... quá bất an. Thôi thì hôm nay cũng mạo muội nhắn gởi vài điều cho các anh chị em đang làm bố mẹ cho lũ trẻ cấp 1 vậy.

Lời đường mật thì dễ nói lọt tai, ai ai cũng thích lắm, nhưng có khi "thuốc đắng" thì… không sắc không được.

1. Kỹ năng học tập nền tảng

Học tập đúng là quan trọng, nhưng cũng cần xác định cái gì là nền tảng nhất. Với con nít cấp 1, biết đọc lưu loát, viết văn gãy gọn, có đầu có đuôi và làm toán cơ bản ổn thì đã là… quá ổn rồi. Giờ đây, nhiều người cứ thích nhồi cho tụi nhỏ những cái cao siêu của cấp 2 đẩy xuống để thi thố này kia, thật ra nếu làm quá trớn thì là phản khoa học và phản giáo dục.

Phần lớn đứa trẻ không cần những thứ cao siêu đó. Mong mọi người bình tĩnh, đừng vì chạy đua để rồi quên mất, với con trẻ cấp 1, học tập chỉ là MỘT TRONG NHỮNG MỤC TIÊU, chứ KHÔNG PHẢI LÀ MỤC TIÊU DUY NHẤT của tuổi thơ.

Và đừng có lấy cái luận điểm cực kỳ "ngây thơ" là bộ não của đứa trẻ như tờ giấy trắng, học gì cũng thấm, mà từ đó cứ nhồi lấy nhồi để những thứ chưa cần thiết tại thời điểm này. Hãy nghĩ đến một cái tủ lạnh chất đầy đồ ăn không có một chỗ trống nào, thì chúng ta nhìn vào cũng phát ớn, muốn lấy một thứ gì cũng chưa biết chắc nó nằm ở đâu trong cái tủ lạnh "giàu có" đó. Đừng biến bộ não của tụi trẻ con thành một cái tủ lạnh như thế. Nó sẽ dễ bị hư lắm đó ạ.

2. Năng lực tự kiểm soát bản thân

Nghiên cứu giáo dục gần 50 năm qua đã chỉ rõ rằng: Khả năng tự kiểm soát bản thân của một đứa trẻ mới là điều quan trọng nhất để quyết định thành công và hạnh phúc lâu dài của nó về sau. Nếu như đứa trẻ được "gà luyện" quá sớm và quá trớn, nhưng riêng chuyện hết thời cấp 1 mà trẻ còn chưa biết cách tự ý thức ngồi vào bàn học, chú tâm làm bài trong 20-30 phút thì cái sự học hành "gượng ép" cao siêu kia cũng chỉ là… con dao hai lưỡi.

Bởi lẽ, đầy đứa trẻ xuất sắc trong trường bước ra ngoài đời, thậm chí còn không quản lý nổi cảm xúc của mình. Hoặc là lên cấp 2, chúng không thể cưỡng lại được những cơn ghiền "vô thức" với điện thoại, mạng xã hội, games, quần áo thời trang, đồ ăn nhanh dầu mỡ, nước uống có gas,…

Đừng vì lo nhồi những thứ học thuật cao siêu để nở mày nở mặt và mua lấy sự an tâm "không bền vững", mà quên đi rằng đứa trẻ cần nhiều hơn mấy thứ đó để phát triển bền vững và tồn tại ở đời.

3. Niềm yêu thích và động lực học tự nhiên

Trái cây bị bơm thuốc cho chín sớm, nhìn đẹp tươi, nhưng cũng dễ bị thối rữa nhanh lắm. Con nít cấp 1 mà chưa gì đã "bào mòn" thời gian một tuần bằng những lịch học chi chít, điểm số sẽ long lanh thôi. Nhưng đó cũng là cái cưa rõ to, ngấm ngầm đục khoét động lực học tập tự nhiên của lũ trẻ.

Các bố mẹ có để ý thấy một đứa trẻ vào lớp 1-2 rất hào hứng đến trường, nhưng lớn dần lên thì từ từ uể oải, học hành cực kỳ đối phó không? Đến cấp 2, nhiều đứa sập nguồn, không muốn học nữa. Ánh mắt long lanh, tràn đầy sự tò mò và hứng khởi ngày nào cũng dần dần… đờ đi.

Đó là sai lầm và, nếu nói mạnh tay hơn, là… "tội lỗi" của người lớn.

Con người sinh ra, ai cũng có nhu cầu và động lực học tập rất đỗi tự nhiên, chẳng cần dạy bảo. Cứ nhìn cách một đứa trẻ táy máy thế giới, hỏi han đủ điều, tò mò cho cái gì cũng chơi là tự hiểu.

Thế nhưng, bước vào cấp 1, bao nhiêu đôi bàn tay người lớn thi nhau nhào nặn vì những cái danh hiệu thi đua, chỉ tiêu thành tích, hiệu ứng truyền thông và sự nóng vội của lòng người, nên mỗi người "đẽo" đi một miếng trong cái cục động lực và yêu thích học tập tự nhiên của trẻ con. Thế nên, càng lên lớp trên, tụi nó càng mệt mỏi và biếng lười, mất dần động lực học tập, để rồi chính người lớn lại vô tư, buông miệng đổ lỗi, đổ thừa là do tụi nhỏ.

Hãy quan sát đứa trẻ mỗi ngày và hãy tỉnh táo nhận ra khi nào nó đang tắt dần những điều hết sức tự nhiên ấy. Và hãy bình tâm để biết chúng ta đã sai ở đâu và tiếp theo cần làm gì.

4. Được NGỦ, được CHẠY và được CHƠI

Đi qua thời cấp 1, một đứa trẻ điểm học bạ chói lóa, cổ đeo đầy huy chương, facebook bố mẹ chi chít những lời tán dương, nhưng mỗi ngày đứa trẻ chỉ ngủ có 6-7 tiếng, cả tuần vận động được chưa đầy một tiếng, và chơi với tụi nó chỉ có điện thoại, iPad, máy tính,… thì đó là một sự "ngu muội" của người lớn. Chính những điều này đã lấy đi thời gian vàng của tuổi thơ lũ trẻ và đang ngấm ngầm "giết chết" tụi nhỏ từ bên trong và ở tận gốc rễ.

Con nít cấp 1 vì những mục tiêu và tham vọng của người lớn, hay vì cuộc chạy đua của các nhà trường, mà ngủ một ngày ít hơn 9 tiếng thì đó là phản khoa học, đang ngấm ngầm giết chết bộ não của trẻ.

Con nít cấp 1 mà không vận động thường xuyên, chỉ có thù lù ngồi một chỗ ôm "vú em công nghệ", thì đừng mong trẻ tỉnh táo học hành, đừng mong chúng nó có bộ não khỏe mạnh để kiểm soát logic, cảm xúc. Thêm vào đó toàn một đống bim bim, gà rán, khoai tây chiên, nước uống có gas mỗi ngày… thì đúng là đang đầu độc trẻ hơn là nuôi chúng nó.

Con nít cấp 1 mà không được nhảy lo cò, nhảy dây, chơi tạt lon, rượt đuổi nhau, chơi năm mười, bịt mắt bắt dê… nói chung là những trò chơi không công nghệ, được chơi tự do và do chúng nó tự biên tự diễn, thì là một sự giáo dục lệch và phi lý. Các nhà khoa học đã đúc kết cả trăm năm qua, chơi tự do với con nít là hình thức học tập… đỉnh cao nhất.

5. Tấm gương mang tên Người Lớn

Con nít cấp 1 học từ sách vở, bài tập thật ra chỉ là 1 thôi; chúng học từ người thực việc thực và những câu chuyện mới là 10. Chúng như những loài sinh vật "copycat" (bắt chước), lúc nào cũng quan sát cách người lớn nói chuyện, ứng xử, biểu hiện trên gương mặt và cơ thể để bắt chước theo. Đó mới là cách chúng hình thành nhân sinh quan, lời nói, hành động và tính cách, và cũng chính là con đường đời mà chúng sẽ đi.

Đừng có tốn tiền cho chúng học những ngôi trường đắt đỏ nhất, những lớp học trang trọng nhất, nhiều giờ học Tây xịn sò, Tiếng Anh chém như gió, công nghệ hoành tráng nhất mà ở đó, người ta cư xử với nhau như chợ búa, ăn to nói lớn, hành xử thô lỗ và trong tâm trí thì tràn ngập những điều tiêu cực, dù miệng đang nở nụ cười.

Về nhà, hãy xem cái cách mà những người trong nhà tương tác với nhau và tương tác với lũ trẻ. Hãy kể cho chúng những câu chuyện tốt đẹp, hãy cùng chúng làm những việc nho nhỏ nhưng giá trị, và hãy đừng ngại ngần thể hiện yêu thương với con.

Đó là giáo dục ưu việt, chứ không phải những trường học, trung tâm, con người hoành tráng long lanh nhưng rỗng ruột và không có tâm.

Những đứa trẻ lớn lên đong đầy cảm xúc, biết lắng nghe chia sẻ, biết kiểm soát cảm xúc của bản thân, tuy khởi đầu về học thuật có thể không bằng dàn siêu sao, nhưng đường dài mới biết ngựa hay.

Chúng nó vẫn còn rất nhiều cơ hội để vượt mặt nhiều siêu sao chỉ biết có học mà "rỗng ruột", thiếu thốn các mối quan hệ tích cực trong cuộc sống. Khoa học và cuộc đời đã chứng minh những điều đó, chúng ta cũng không nên mờ mắt mà quên đi rằng: Bố mẹ vẫn mãi là những thầy cô giáo tuyệt vời nhất với lũ trẻ con, đặc biệt là khi chúng còn cấp 1.

6. Những thói quen "nhỏ mà có võ"

Để thành công và hạnh phúc ở một cuộc đời dài rộng, cần nhiều hơn việc chăm chăm "điên cuồng" những điểm số thành tích "con nhà người ta" ở thời cấp 1 hay chém Tiếng Anh như bản xứ. Nhiều khi mình chỉ muốn thét lên: Trời ơi, cả nhà mở đôi mắt ra cho to hơn được không ạ.

Để nhìn xem: tụi nhỏ đi qua thời cấp 1, có biết cách tự sắp xếp và tổ chức cuộc sống "bé con" của mình không, tự gấp quần áo, tự mặc quần áo giày dép, tự sắp xếp không gian học tập, tự ăn cơm dọn phòng, tự dọn dẹp đồ chơi, tự tắm rửa… Muốn đi xa và đi bền ở đời, cần lắm những chự Tự như thế ở thời cấp 1, thì mai kia lên cấp 2, cấp 3 mới có thể dạy cho chúng những chữ Tự khác.

Không ít lần nhìn vài siêu sao cấp 1 mà những cái Tự đó cứ như là vật thể ngoài hành tinh với chúng nó, mình thấy lo cho tương lai của chúng nhiều hơn là vui với thành tích hiện tại. Chúng ta cứ tự hỏi: Mình đang chạy đua vì điều gì và muốn dạy một đứa trẻ thành người như thế nào?

Hình như cái sự học hành điểm số trên trường nó choáng hết đầu óc của vài bố mẹ, cứ như bố mẹ chỉ lấy một cái kính lúp soi vào bài vở và xem đó là cả thế giới. Để rồi họ không thấy luôn những chữ Tự bên cạnh, đang "gào thét rát họng", đòi bố mẹ để tâm và dựng xây cho lũ trẻ con.

7. Đừng giết chết bộ óc sáng tạo vĩ đại

Ngành công nghiệp giáo dục giờ đây cái gì cũng có thể lôi ra kiểm tra cho bằng được. Phần lớn bài kiểm tra chỉ là những thứ học rồi quên, luyện hoài cũng lên điểm. Nếu luyện thi không tinh tế, không hiểu sâu bản chất của sự học thì chúng ta rất dễ lỡ tay giết chết luôn sự sáng tạo vốn dĩ đang tràn đầy trong từng milimet não của lũ trẻ.

Bao thầy cô ở trường, ở trung tâm, ở nhà cứ như bán tống bán tháo một rừng thông tin, kiến thức, khuôn mẫu bài, cách giải đề vào đầu lũ trẻ con trong một khung thời gian chật hẹp. Có lần nhìn bài vở của vài đứa siêu sao Toán lớp Năm và bài tập kiểu đếm có bao nhiêu cách ghép, mình té ghế khi thấy các thầy cô "cao thủ lão làng" quăng luôn công thức tổ hợp, chỉnh hợp A, C mà ngày xưa lớp 11, 12 mình mới học, để chúng nó lắp số vào như một cái máy, tính cho nhanh để đi thi làm bài cho được nhiều.

Trời ơi, giáo dục "siêu sao" là thế này đây?

Trong khi đó, không mấy người chịu để tâm đến việc nuôi dưỡng trí tưởng tượng và sáng tạo cho trẻ. Điều này dẫn đến một hệ thống kiểu dạy và học nhanh, gọn, nhẹ, tiện lợi như... mì ăn liền. Cứ lôi tụi nhỏ ra kiểm tra trắc nghiệm hết thì người lớn chấm bài nhanh lắm, khỏe re. Nhưng còn bầu trời đầy sáng tạo của trẻ thì sao? Ai sẽ trả lại cho trẻ?

Kiểu học luyện và kiểm tra ấy, về mặt giáo dục, chỉ là cách học đóng hộp và nông cạn, chứ không phải là việc học thật sự, học sâu. Vì thế, ở cấp Một, nhiều đứa trẻ có thể đạt được 9-10 điểm, nhưng khi bảo chúng sáng tạo một cái gì đó "bản sắc" của riêng mình, thì hầu hết các câu trả lời đều na ná giống nhau, hoặc buồn hơn, chúng... tịt ngòi.

Một đứa trẻ sinh ra là phải chạy, nhảy, nghịch nước, tắm mưa, phải nghịch đất, xây lâu đài cát, bắt côn trùng, vẽ vời, sống với thế giới bên ngoài lung linh bao sắc màu,... Giải phóng con trẻ, có lẽ nên bắt đầu từ việc trả lại cho chúng cái năng lực học tự nhiên rất tuyệt vời của con người: táy máy, tò mò, sờ mó, động chạm, cảm và yêu thế giới xung quanh.

Và đừng đóng khung tụi nhỏ bởi những kiểu dạy – học khuôn mẫu chỉ có đúng hoặc sai, mà hãy cho chúng được… bay. Nhiều người lớn đã tịt ngòi sáng tạo cũng vì cái kiểu dạy – học đó, giờ chính chúng ta lại dùng cái sự "không sáng tạo" của bản thân để gò trẻ theo đúng lối mòn và bẫy lồng mà bản thân chúng ta đã và đang bị nhốt.

Kurt Hahn, nhà giáo dục người Đức vào đầu thế kỷ 20, đã chỉ ra 6 sự tụt dốc của giới trẻ hiện đại, do công nghệ và lối sống hiện đại gây ra:

-- Tụt dốc về sức khỏe thể chất

-- Tụt dốc về ý tưởng và tò mò

-- Tụt dốc về trí nhớ và tưởng tượng

-- Tụt dốc về kỹ năng và chăm chú

-- Tụt dốc về kỷ luật, kiểm soát bản thân

-- Tụt dốc về thấu cảm và yêu thương

Với ông, giáo dục chân chính là phải giúp tạo ra những trải nghiệm để hình thành nên giá trị của học sinh, giúp bảo vệ sự sống còn của những phẩm chất đang bị đe dọa như động vật quý hiếm trong sách đỏ:

–– Trí tò mò

–– Tinh thần hăng hái không mệt mỏi

–– Kiên định theo đuổi mục tiêu

–– Cưỡng lại những cám dỗ

–– Yêu thương

Thế nhưng, với những cuộc "đánh cướp" không ngưng nghỉ của người lớn với con trẻ, dù vô tình hay cố ý, dù tự nguyện hay do bị ràng buộc, áp lực, thì không biết đâu mới là cái phanh cho sự tụt dốc này.

Mong bố mẹ có con cấp 1, trước thềm một năm học mới và một chặng đường mới, được "chân cứng đá mềm", vững tâm và vững bước trước những cám dỗ, thị phi, chạy đua để thông minh và bình tâm hiểu được: Thế giới và tuổi thơ của một đứa trẻ cấp 1 cần nhiều hơn những cái ngắn hạn, tủn mủn và nông hời kia.

Mưa dầm thấm lâu lắm. Còn những cơn mưa rào thì chỉ ào ào, làm ướt áo rồi một lát sau mọi thứ lại khô tạnh, bốc hơi hết mà thôi. Những đứa trẻ được nuôi dưỡng cội rễ của việc học, dù khởi đầu có chậm và có "bình thường", nhưng cũng sẽ chạm được đến hai chữ "Thiên Tài".

Bởi mỗi đứa trẻ được sinh ra đã là một Thiên Tài đang chờ được đánh thức và ươm mầm, chứ không phải để người người cướp giật, đánh tỉa và thổi tắt ngày chúng ngây thơ và hào hứng bước chân vào cấp 1.

Vài nét về tác giả:

Tiến sĩ Nguyễn Chí Hiếu nhận bằng Cử nhân tại Trường Kinh tế London (Anh) năm 2007, bằng tiến sĩ từ Đại học Stanford (Hoa Kỳ) năm 2012 và bằng MBA của Đại học Oxford (Anh) năm 2016.

Anh là một chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục khi thành lập và biến đổi hơn 100 trường học. Với mục đích giúp cho quá trình giảng dạy tại các trường học ở Việt Nam theo kịp các tiêu chuẩn quốc tế, Tiến sĩ Nguyễn Chí Hiếu đã đào tạo hơn 25.000 giáo viên về việc giảng dạy đổi mới.

Tiến sĩ Nguyễn Chí Hiếu cũng là tác giả của nhiều cuốn sách về giáo dục và các vấn đề liên quan. Hiện tại, anh là Giám đốc điều hành Tổ chức Giáo dục IEG.

TS Nguyễn Chí Hiếu